Vraag iemand naar zijn geboortesteen en de kans is groot dat het antwoord komt zonder aarzeling. Wat vrijwel niemand weet: de lijst waar dat antwoord op berust, stamt uit 1912 en is opgesteld door een Amerikaanse branchevereniging van juweliers.
Het borstschild van Aäron
De oorsprong ligt in het boek Exodus, waarin het borstschild van de hogepriester wordt beschreven: twaalf edelstenen in vier rijen van drie, elk staand voor een stam van Israël. Welke stenen dat precies waren, is onzeker — de Hebreeuwse namen laten zich niet één-op-één vertalen naar moderne mineralen, en vertalers hebben er eeuwenlang naar geraden.
Van twaalf stammen naar twaalf maanden
In de eerste eeuw legde de joodse geschiedschrijver Flavius Josephus een verband tussen die twaalf stenen en de twaalf maanden van het jaar en de tekens van de dierenriem. Kerkvader Hiëronymus deed later iets vergelijkbaars. Maar in de praktijk droeg men in de middeleeuwen niet één steen — wie het kon betalen, bezat de hele set van twaalf en wisselde per maand.
Polen, 18e eeuw
Het idee om één steen bij één persoon te laten horen, wordt doorgaans toegeschreven aan edelsteenhandelaren in achttiende-eeuws Polen. Commercieel was dat een uitstekende zet: twaalf keer één steen verkopen aan twaalf mensen is eenvoudiger dan één set van twaalf aan een enkele rijke klant. Vanaf daar verspreidde het gebruik zich over Europa.
1912: de lijst wordt vastgelegd
Tot in de negentiende eeuw circuleerden er verschillende lijsten naast elkaar, per land en per traditie verschillend. Daar kwam een eind aan toen de National Association of Jewelers in 1912 in Kansas City een gestandaardiseerde lijst vaststelde. Dat was geen historisch onderzoek maar een handelsbesluit: het gaf juweliers één verhaal om overal hetzelfde te verkopen.
De lijst is daarna nog aangepast. In 1952 werden onder meer alexandriet en citrien toegevoegd; in 2002 kwam tanzaniet erbij als tweede steen voor december — nauwelijks veertig jaar nadat het mineraal überhaupt ontdekt was. In 2016 volgde spinel voor augustus. De “eeuwenoude traditie” wordt dus met enige regelmaat bijgewerkt.
Waarom sommige maanden meerdere stenen hebben
Om praktische redenen. Toen bleek dat bepaalde stenen te duur of te schaars waren voor de gemiddelde klant, werden betaalbare alternatieven toegevoegd. Zo kreeg juni naast de kostbare parel ook maansteen, en december maar liefst vier opties.
Doet die geschiedenis er iets toe?
Niet als het gaat om de vraag of een geboortesteen “klopt” — dat is per definitie een afspraak, geen ontdekking. Wel als je iets koopt. Wie weet dat de lijst een handelsafspraak is, snapt ook waarom een juwelier december als tanzaniet aanprijst en de buurwinkel als turkoois. Beide hebben gelijk; het hangt af van welke versie van de lijst je aanhoudt.
Het aardige is dat er daarnaast nog altijd regionale tradities bestaan. De Britse lijst wijkt af van de Amerikaanse, de Indiase Vedische traditie koppelt stenen aan planeten in plaats van maanden, en in Japan is de lijst in 2021 nog uitgebreid. Er is dus geen enkele reden om je te beperken tot één steen — kies gewoon degene die je mooi vindt.
Welke steen hoort bij jouw maand?
Onze complete gids met alle twaalf maanden, de bijbehorende stenen en hun herkomst.
Bekijk de top 5 adventskalenders →